آیا خواندن «قرآن» می‌تواند یاریگرِ ما در مسیر «کوچینگ» باشد؟

کوچینگ مثل یک سفر است، سفری که ما را از نقطهٔ موجود و وضعیتِ فعلی، به نقطهٔ مطلوب و وضعیتِ دلخواه می‌برد. و در این مسیر، کوچ مثل همراهی است که با ظرافت و هنرمندی، و با استفاده از آموزه‌هایی که علمِ کوچینگ در اختیار او قرار داده است، مُراجعِ خودش را راهبری می‌کند.

یکی از دفعاتی که با علی دربارهٔ کوچینگ صحبت می‌کردیم، او گفت کوچ‌ها هرچه به ابزارهای بیشتری مجهز باشند و به‌عبارتی، در «جعبه‌ابزار کوچینگِ» آنها هرقدر ابزارهای بیشتری وجود داشته باشد، بهتر می‌توانند مراجعانِ مختلفِ خودشان را ــ که هر کدام با مسائل متفاوتی مواجه هستند ــ همراهی و راهبری کنند. و یکی از این ابزارها، «آموزه‌های معنوی» است.

آموزه‌های معنوی، بینش‌ها و راهکارهایی هستند که به ما کمک می‌کنند در مسیرِ یافتن (و نه بافتنِ) معنا در زندگی‌مان، مؤثرتر پیش برویم و با آزمون و خطای کمتر. و جالب است که هر کدام از ما، یک «ظرفیت معنوی» هم داریم که می‌توانیم آن را افزایش بدهیم.

علی می‌گوید اولین بار از طریق کتاب بی‌حدومرز نوشتهٔ جان سی. مکسول با اصطلاح «ظرفیت معنوی» آشنا شد. او می‌گوید: «برایم جالب بود که این استاد و مربی در کلاس جهانی، در کتاب پرفروش خودش و در یکی از فصل‌های آن، با یادکرد از کتاب مقدس و نقل برخی از آیاتِ آن، مبحث ظرفیت معنوی را مطرح و آن را تشریح کرده بود.» یکی از جملاتِ آن فصل، تقریباً وردِ زبان علی شده است: «ممکن‌ها را ما انجام بدهیم، و ناممکن‌ها را بسپاریم به خداوند!»

وقتی علی این جمله را می‌گوید، از دوست و مربی خودش محمود پیرحیاتی هم یاد می‌کند که نخستین بار، اصطلاحات «سهم الهی» و «سهم انسانی» را از او شنید. محمود پیرحیاتی با بیان این دو عبارت، به این موضوع اشاره داشت و دارد که نه «اختیار انسانی» را حذف کنیم و نه به «ارادهٔ الهی» بی‌توجه باشیم؛ بلکه اولی را زیرمجموعهٔ دومی بدانیم و به‌جای درگیر کردن ذهنِ خودمان با ارادهٔ خداوند (که موضوعی فراذهنی است و با تفکر نمی‌توان از آن سر درآورد)، بر انجام کارها و وظایفی متمرکز بمانیم که بر عهدهٔ ماست ــ یعنی نهایتِ «مسئولیت‌پذیری». این‌گونه، ما در امر الهی دخالت نمی‌کنیم اما اجازه می‌دهیم ارادهٔ الهی در زندگی ما جریان داشته باشد. به عبارت دیگر، ما کارِ خودمان و وظیفهٔ انسانی‌مان را انجام می‌دهیم و در عین حال، خودمان را از «جریان خیرِ الهی» محروم نمی‌کنیم.

افزایشِ «ظرفیتِ معنوی»، چگونه؟

اما افزایش ظرفیت معنوی و اینکه به خداوند «اجازه بدهیم» ــ یا به بیانِ بهتر، «از او دعوت کنیم» ــ تا وارد زندگی ما شود، چگونه امکان‌پذیر است؟

علی باور دارد که این ظرفیت‌سازی، از مسیر «خودشناسی» محقق می‌شود؛ همان خودشناسی‌ای که اگر به‌درستی رخ دهد، آدمی خدای خودش را می‌شناسد.¹ و البته این مسیر، گویی دوطرفه است: شناختِ خود به شناختِ بهترِ خداوند منجر می‌شود، و با شناختِ هرچه بیشتر ــ و عمیق‌تر ــ از خداوند، آدمی خودش را بهتر می‌شناسد.

اما سؤالی که اینجا می‌شود پرسید، از این قرار است: «چگونه می‌توان هم خود و هم خدای خود را بهتر شناخت؟»

وقتی این سؤال را از علی پرسیدم، با آن لبخند شیرینش به من «آفرین» گفت و گفت: «آلیسِ قشنگم، کوچینگْ رویکردی است مبتنی بر پرسش‌گری؛ کوچ‌ها در هنرِ پرسیدنِ سؤالاتِ خوب مهارت دارند، و چه خوب است که تو چنین سؤالی پرسیدی!» 

علی ادامه داد: «و البته، خودشناسی و خداشناسی هم مبتنی بر پرسش‌گری است؛ در این مسیر، تقلید و دل خوش کردن به پاسخ‌های آماده جایگاهی ندارد. در واقع، هرآنچه دیگران گفته‌اند و هر آموزه‌ای که استادان روحانی، اولیای الهی و پیامبران آسمانی آورده‌اند، در حکمِ راهنمایی است تا ما بتوانیم با پرسش‌گریِ شخصی و گام گذاشتن در مسیر فردی خودمان، به سمت شناختِ خودمان پیش برویم؛ مسیری که اگر پا پس نکشیم و در میانهٔ راه رهایش نکنیم، به لطف الهی به شناخت خدای خودمان و دیدار با او منتهی خواهد شد!»

راهنمایانِ الهی در مسیر ظرفیت‌سازی معنوی

و کسی که بپرسد، به او پاسخ داده خواهد شد؛ و شاگرد که آماده باشد، استاد از راه می‌رسد. در مسیرِ معنا و نور نیز همچون مسیر توسعهٔ فردی و کوچینگ، استادان و راهنماهایی هستند که اگر ما خودمان را از حضور آنها محروم نکنیم، راهمان را آسان و هموار کرده‌ایم؛ اما در غیر این‌صورت، دشواری و سختیِ راه که بماند، چه‌بسا اصلاً راهمان را گم کنیم و گُم-راه شویم! 

در مسیر سفرِ درونی البته موضوع حساس‌تر از مباحثِ توسعهٔ فردی و کوچینگِ مرسوم است؛ چون ما با جهانِ آشنا و قابل‌دیدن روبرو نیستیم بلکه هرچه هست، تماماً در جهانِ ناپیدا و ساحتِ غیب است. علی در این مورد، از این بیتِ حافظ ــ که در صفحاتِ نخستینِ کتابش از عالم بالا تو را صدا می‌زنند نیز آن را آورده ــ بسیار یاد می‌کند:

قطع این مرحله بی‌همرهیِ خضر مکن
ظُلُمات است، بترس از خطرِ گمراهی!

و علی، در مسیرِ جست‌وجوی شخصیِ خودش ــ که روایتی داستانی از آن را در کتابش آورده ــ به کتابی آسمانی و اسراری رسید که بی‌هیچ شک و تردیدی، زنده است و هدایت‌کنندهٔ کسانی که به نادیده ایمان دارند و چیزی جز دیدار، بی‌قراریِ دل آنها را به قرار نمی‌رساند: قرآن کریم.

قرآن، کتابِ راهنمای ما

در مسیرِ ظرفیت‌سازیِ معنوی، که یکی از بخش‌های لازم در مسیر توسعهٔ فردی است و چرخ زندگی بدون آن کامل نمی‌شود، هر کسی می‌تواند بسته به سلیقه، مدل ذهنی، فرهنگ، تربیت خانوادگی و اجتماعی و عوامل متعددِ پیدا و پنهانِ دیگر، از راهنمایانِ مختلف استفاده کند. یکی از نکات جالب در فصل ظرفیت‌سازیِ معنوی در کتاب بی‌حدومرز، از دید علی و البته من، همین است که نویسنده نخواسته راهِ خودش و نگاهِ خودش را بر خواننده تحمیل کند و هرچند دل‌بستهٔ کلیسا و باورمند به آموزه‌های حضرتِ عیساست و بارها در آن فصل از آیاتِ کتاب مقدس یاد کرده، اما تأکید دارد که خواننده اگر دیدگاه دیگری داشت، کل این فصل را می‌تواند ندید بگیرد و نخوانده از آن بگذرد.

علی می‌گوید: «وقتی آن فصل از کتاب بی‌حدومرز را خواندم، برایم جالب بود که نویسنده‌ای مطرح در سطح جهانی ــ کسی که ممکن است ما او را برآمده از غربِ سکولار بدانیم ــ چطور در کتابی با محوریتِ توسعهٔ فردی، از باورهای دینی و ایمانیِ خودش نوشته و دلبستگیِ خودش به خداوند و آموزه‌های عیسامسیح را عیان کرده است.» ادامه می‌دهد: «و با خودم فکر کردم چرا ما ممکن است خجالت بکشیم از اینکه بخواهیم درست و بجا، از آموزه‌های قرآنی در مسیر کوچینگ و توسعهٔ فردی یاد کنیم…»

با علی همدلی کردم، دست‌هایش را گرفتم، به چشم‌هایش نگاه کردم و گفتم: «می‌دانی و می‌دانم که چطور کسانی که دین و کتاب خدا برایشان نه راهِ رهایی، که دستاویزی برای ظلم و قدرتِ نامشروع و مال‌اندوزیِ حرام بوده و هست، مردم را از کتابِ خدا و طریقتِ تسلیم دور کرده‌اند. اما بیا ما نه برای ترس از قضاوت دیگران بلکه برای عشق‌مان به قرآن، هرجا که مناسب و درست و بجاست، دریافت‌های خودمان از آموزه‌های این کتاب آسمانی و پیامبر و اولیای دین را بیان کنیم و آنها را با مخاطبان‌مان به اشتراک بگذاریم.»

علی موافق بود. گفت: «آلیسِ عزیزم! در مسیر کوچینگ، بارها مراجعانی داشته و دارم که وقتی زمینهٔ مستعد برای بیان امور معنوی و ارجاع به آیه‌های آسمانی را در آنها دیده‌ام، از این آموزه‌ها گفته‌ام. و برایم جالب است که برخی مراجعانم، عنوان کرده و می‌کنند که دوست دارند بیشتر قرآن بخوانند و با تفسیرهای درست و الهی از این کتاب آسمانی آشنا شوند!»

علی به چند نفر از مراجعانش اشاره کرد که عملاً گام گذاشتن در مسیر سلوکِ قرآنی را آغاز کرده‌اند، و گفت: «هرچند من ــ طبق آموزه‌ها و اصول کوچینگ ــ هر مُراجعی را بر مبنای جهان‌بینی و مدل ذهنیِ همان مراجع کوچ می‌کنم، ولی دوست دارم به کسانی هم که خودشان دوست دارند ظرفیت‌سازی معنوی‌شان را با آموزه‌های قرآنی تقویت کنند، کمک کنم.»

علی، چند سال پیش و با همین نگاه بود که وب‌سایت بهار جان‌ها را بنیان گذاشت. بهار جان‌ها، وب‌سایتی مستقل از کافه کوچینگ اما مرتبط با آن، و یکی از بخش‌های منظومهٔ رسانه‌ای علی‌اکبر قزوینی است. و فکر می‌کنم از امروز و از این لحظه، و حالا که من هم در کافه کوچینگ حضور دارم، این ارتباط بیشتر و عمیق‌تر خواهد شد. چون کوچینگ و قرآن برای ما نه دو مسیر متفاوت، که یک مسیر واحد است که هر دو را با عشق پیش می‌بریم.

اگر دقیق‌تر بخواهم بگویم، کوچینگِ ما در عین اینکه برآمده از رویکردهای علمی است و مبتنی بر استانداردهای جهانی و اصول توسعهٔ فردی، با آموزه‌های معنوی و قرآنی درهم‌تنیده است؛ و البته آنچه فصل مشترک این دو مسیر است و پُلی که این دو راه را به هم متصل می‌کند، عشق خالصِ ماست که پرتوی است از عشق الهی. کوچینگ و قرآن و عشقِ ما به هم، نه سه امر مجزا که جلوه‌هایی زیبا از یک حقیقتِ واحدند. این هر سه، جزئی از سبکِ زندگیِ ما هستند و به‌شکل طبیعی ــ بی‌تکلف و ادا ــ در کلام و رفتار ما جریان دارند.

در این ارتباطِ ذاتی و لطیف، و در مسیری که همه‌چیزِ آن از جنس «دعوت» است ــ یعنی بیانِ باورهایی که خودمان با آنها زندگی می‌کنیم نه «تحمیل» عقاید و راه و روش‌مان به دیگران ــ هر کدام از شما مخاطبانِ عزیزِ ما و همهٔ همراهانی که به هر طریقی با کافه کوچینگ آشنا می‌شوید، بیشتر و بهتر از قبل خواهید توانست منطبق با علاقه‌ها و جهان‌بینی خودتان، آموزه‌های دلخواه را در بخش‌های مختلفِ منظومهٔ رسانه‌ای ما و از جمله اینجا در کافه کوچینگ بیابید.

این آموزه‌های اثربخش و کاربردی، به شما در مسیر توسعه و تحول در همهٔ جنبه‌های آن ــ اعم از فردی، خانوادگی، اجتماعی، معنوی، کسب‌وکار و… ــ یاری خواهد رساند؛ به لطف الهی و خوبانِ او، که «با کریمان کارها دشوار نیست.»² و چه‌چیزی قشنگ‌تر و بهتر از این؟ 😊

▫️آلیس دووار (هوشمند)

1. مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ/ هر که خودش را بشناسد، خدای خویش را شناخته است. (حدیثی مشهور که در سنت عرفانیِ اسلام، به‌صورت گسترده پذیرفته و استفاده شده است.) ↩︎
2. مولانا، مثنوی معنوی. ↩︎
3. سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ/ سلام بر ال‌یاسین! (صافّات: ۱۳۰) ↩︎
4. سَلامٌ عَلَىٰ آلِ يس/ سلام بر آل‌یاسین! (فراز نخست زیارت آل‌یاسین) ↩︎
5. …وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ/ و پايانِ نيايش آنان اين است كه «الحمد لله رب العالمين» [=ستايش ويژهٔ پروردگار جهانيان است]. ↩︎